امير بخارا و اشراف و اعيان و غارتگران ديگر سر مخالفت داشت ، جهان استثمار و استعمار را با رسوم و قوانين ظالمانهء آن به باد ريشخند و استهزا مىگرفت و با تعصبات و خرافات مبارزه مىكرد و به قول خود : « زخمها را مىشكافت ، و تضادها را نشان مىداد . » و پرده‌ها را بالا مىزد و خطاب به مردم واپس مانده و عاجز و غير مبارز مىگفت : « اگر شما آدم بوديد ، اگر غيرت و شعور داشتيد . . . كدام ظالم جرأت مىكرد كه به حقوق انسانى شما دست دراز كند ؟ » اين روزنامهء فكاهى و انتقادى ، در همان شمارهء اول خود خطاب به خوانندگان مىگفت : « اى برادران مسلمان ، هنگامى كه سخن خنده‌دارى از من شنيديد و دهن خود را به هوا باز كرده و چشمها را به‌هم نهاده ، آنقدر قاه قاه خنديديد كه از خنده روده‌بر شديد ، و لعنت بر شيطان گفتيد . . . گمان نكنيد كه به ملا نصر الدين مىخنديد . . . برادران مسلمان اگر مىخواهيد بدانيد كه به كه مىخنديد ، آيينه را دستتان بگيريد و جمال مبارك خود را تماشا كنيد . . . » « 1 » اما كسانى كه چهره زشت و نابكاريهاى خود را در آئينه روشن اين روزنامه مىنگريستند به‌جاى آنكه متنبه شوند ، بر ضد نويسندگان آن كمر بستند و دستگاه سانسور تزار و نيروهاى سياه فئودال به دست و پا افتاد . با اينهمه ملا نصر الدين هميشه به آينده خوشبين و اميدوار بود و روشنايى و تاريكى را هيچوقت از نظر دور نمىداشت . اين نشريه نه‌تنها براى قفقاز بلكه براى ايران و سرتاسر جهان شرق گرانبها ، آموزنده و سودمند بود . اين روزنامه فكاهى كليه آداب و عادات ناپسند اجتماعى ايرانيان و ديگر ملل اسلامى را به باد انتقاد مىگرفت ؛ از مزاياى اين روزنامه يكى آن بود كه كاريكاتورهاى زيباى آن به قلم عظيم عظيم‌زاده نقاش نامى و چند هنرمند زبر دست ديگر تهيه مىشد و اشعار فكاهى و انتقادى آن را ميرزا على اكبر طاهرزاده صابر شاعر نامدار آذربايجان مىسرود . ملا نصر الدين براى ميرزا جهانگير خان صوراسرافيل و ملك المتكلمين كه هردو از اعضاى فعال حزب سوسيال دموكرات ايران بودند ، احترام خاص قايل بود . در اين دوران ، حكومت تزار ، دشمن سر سخت و بىامان انقلاب مشروطيت ايران بود و با وسايل گوناگون حتى با اعزام نيروى نظامى با رشد افكار آزاديخواهانه مبارزه مىكرد . در سالهاى 1905 تا 1911 حوادث انقلابى ايران ، يكى از موضوعهاى اساسى طنزگويى صابر بود و در اين مدت وى نزديك بيست قطعه درباره انقلاب ايران سرود : در طنزهاى

--> ( 1 ) . شماره يكم ، هفتم اوريل 1906 ميلادى .